Samarasiz davlat banklari qayta tuzilishi yoki tugatilishi kerak — XVJ

Xalqaro valyuta jamgʻarmasi (XVJ) missiyasi Oʻzbekiston boʻyicha 2026 yilgi IV modda doirasidagi maslahatlashuvlarni yakunlab, bank sohasiga oid bir qator muhim tavsiyalarini eʼlon qildi. Jamgʻarma mamlakat moliya tizimi barqarorligini mustahkamlash uchun davlat ishtirokidagi tijorat banklarini isloh qilish va xususiylashtirishni tezlashtirish zarurligini taʼkidladi.

XVJga koʻra, davlat banklarini xususiylashtirish moliyaviy barqarorlikni taʼminlash va iqtisodiyotda resurslarni samarali taqsimlashda hal qiluvchi ahamiyatga ega. Bu jarayonda aktivlar sifati haqqoniy baholanishi, korporativ boshqaruv va xatarlarni boshqarish tizimlari mustahkamlanishi kerak. Shuningdek, malakali strategik investorlarni jalb qilish uchun shaffof tartib-qoidalar va raqobatli savdolarni tashkil etish muhim.

Jamgʻarma davlat banklarining doimiy ravishda past moliyaviy koʻrsatkichlarga ega boʻlishiga alohida eʼtibor qaratdi. 

Bunday holatlarda oʻz vaqtida tuzatish choralarini koʻrish, jumladan rahbariyatni almashtirish zarurligi qayd etildi. Moliyaviy jihatdan zaif banklar esa qayta tuzilishi yoki bozordan chiqarilishi kerak.

Shu bilan birga, davlat banklarining davlat funksiyalarini bajaruvchi institutlar sifatida faoliyat yuritishi moliyaviy barqarorlikka xatar tugʻdirishi va davlat byudjeti xarajatlarini oshirishi mumkinligi taʼkidlandi.

XVJ bank sektorini isloh qilish doirasida qator ustuvor vazifalarni ham belgilab berdi. 

Ular qatoriga maqsadli va imtiyozli kreditlash dasturlarini bosqichma-bosqich qisqartirish, Markaziy bankning operatsion mustaqilligini taʼminlash, aktivlarni aniq tasniflash hamda banklarning toʻlov qobiliyatini stress-testdan oʻtkazish tizimini takomillashtirish kiradi.

Shuningdek, jamgʻarma davlat kredit dasturlarida belgilanadigan miqdoriy koʻrsatkichlar kredit resurslarining samarasiz taqsimlanishiga olib kelishi mumkinligini taʼkidladi. Bank kreditlari boʻyicha foiz stavkalariga yuqori chek qoʻyish amaliyotidan qochish zarurligi qayd etildi, chunki bu moliyalashtirish imkoniyatlarini cheklab, norasmiy sektorning kengayishiga sabab boʻlishi mumkin.

XVJ moliyaviy xizmatlardan foydalanish imkoniyatlarini kengaytirish uchun banklar oʻrtasida raqobatni kuchaytirish, kredit maʼlumotlari bazasini rivojlantirish, kredit baholash modellarini takomillashtirish, raqamli infratuzilmani modernizatsiya qilish hamda moliyaviy savodxonlikni oshirish zarurligini taʼkidladi.

Shu bilan birga, jamgʻarma davlatning raqobatbardosh sohalardagi biznesdan bosqichma-bosqich chiqishi lozimligini bildirdi. Daromadli davlat korxonalari xususiylashtirilishi, samarasizlari esa xodimlarni qoʻllab-quvvatlagan holda tugatilishi kerak.

XVJ xulosasiga koʻra, bank sohasidagi keng koʻlamli islohotlar makroiqtisodiy barqarorlikni taʼminlash va kredit resurslari qiymatini bosqichma-bosqich pasaytirishga xizmat qiladi.