Inflyatsion kutilmalar pasaydi, ammo xavotir oziq-ovqatdan kommunal tariflarga koʻchmoqda

Markaziy bank oʻtkazgan soʻrovda 3 438 nafar aholi vakili va 1 762 nafar tadbirkor qatnashgan. Natijalarga koʻra, aholining oʻrtacha tortilgan inflyatsion kutilmalari aprel oyidagi 10,6 foizdan mayda 10,1 foizgacha pasaygan. Tadbirkorlar orasida koʻrsatkich 10,3 foizdan 10 foizgacha tushgan.

Bu 2025 yil boshidagi yuqori darajalarga nisbatan sezilarli pasayishdir. Masalan, aholining inflyatsion kutilmalari 2025 yil fevralida 15 foizdan oshgan edi. Keyingi oylarda koʻrsatkich deyarli izchil kamayib, may oyiga kelib 10 foiz atrofida shakllandi.

Biroq umumiy kutilmalarning pasayishi barcha respondentlar narxlar barqarorlashishiga bir xil darajada ishona boshlaganini anglatmaydi.

Aholining may oyidagi median kutilmasi 9 foizni tashkil qilgan boʻlsa, oʻrtacha tortilgan koʻrsatkich 10,1 foiz boʻlgan. Yaʼni respondentlarning kamida yarmi inflyatsiyani 9 foiz yoki undan past darajada kutmoqda, biroq narxlar ancha yuqori oshishini taxmin qilayotgan guruh umumiy oʻrtacha koʻrsatkichni yuqoriga tortmoqda.

Tadbirkorlarda bu tafovut yanada katta: median kutilma 8 foiz, oʻrtacha tortilgan koʻrsatkich esa 10 foizni tashkil qilgan. Bu tadbirkorlarning katta qismi nisbatan pastroq inflyatsiyani kutayotgan boʻlsa-da, ayrim biznes vakillarida narxlar oʻsishi boʻyicha ancha yuqori xavotir saqlanib qolayotganini koʻrsatadi.

Inflyatsion xavotirning markazi oʻzgarmoqda

Soʻrovdagi asosiy oʻzgarish umumiy kutilmalar darajasidan koʻra, narxlar oshishiga sabab boʻlishi mumkin boʻlgan omillar tarkibida kuzatilgan.

Aholi orasida kommunal xizmatlar qimmatlashishini asosiy inflyatsion omil deb hisoblaganlar ulushi bir oyda 51 foizdan 59 foizgacha koʻtarilgan. Bu soʻnggi bir yil ichidagi eng yuqori koʻrsatkichdir.

Tadbirkorlar orasida ham kommunal xizmatlarni qayd etganlar ulushi 50 foizdan 59 foizgacha oshgan. Yoqilgʻi va energiya resurslari narxini asosiy xavf deb bilgan tadbirkorlar ulushi esa 48 foizdan 49 foizgacha koʻpaygan.

Shu tariqa, aholida ham, biznesda ham inflyatsion xavotir tobora koʻproq kommunal va energiya xarajatlari bilan bogʻlanmoqda. Bunday xarajatlarning oʻsishi faqat uy xoʻjaliklarining bevosita toʻlovlariga emas, balki korxonalarning ishlab chiqarish, xizmat koʻrsatish va logistika xarajatlariga ham taʼsir qilishi mumkin.

Buning fonida oziq-ovqat va valyuta kursi bilan bogʻliq xavotirlar keskin kamaygan. Asosiy oziq-ovqat mahsulotlari qimmatlashishini qayd etgan aholi ulushi aprel oyidagi 28 foizdan mayda 19 foizgacha tushgan. Valyuta kursining oʻzgarishini koʻrsatganlar ulushi ham 27 foizdan 19 foizgacha kamaygan.

Tadbirkorlarda valyuta kursini inflyatsion omil deb bilganlar ulushi 28 foizdan 16 foizgacha, xomashyo narxlarini koʻrsatganlar esa 33 foizdan 19 foizgacha pasaygan.

Bu inflyatsion bosim yoʻqolganini emas, balki uning manbasi respondentlar tasavvurida oʻzgarayotganini anglatadi: avvalgi davrlarda oziq-ovqat, import va kurs oʻzgarishlari ustun boʻlgan boʻlsa, may oyida kommunal tariflar hamda energiya xarajatlari birinchi oʻringa chiqdi.

Aholi sezayotgan inflyatsiya kutilmalardan biroz yuqori

May oyida aholi tomonidan sezilgan inflyatsiya darajasi 10,3 foizni tashkil qilgan. Bu kelgusi 12 oy uchun bildirilgan 10,1 foizlik kutilmadan biroz yuqori.

Mazkur tafovut katta emas. Bu aholi kelajakdagi narxlar oʻsishi hozir sezilayotgan darajadan keskin tezlashishini kutmayotganini koʻrsatishi mumkin. Shu bilan birga, sezilgan inflyatsiya ham aprel oyidagi 11,1 foizdan mayda 10,3 foizgacha pasaygan.

Aholi narxi eng koʻp oshgan mahsulot sifatida yana goʻsht va sut mahsulotlarini qayd etgan. Respondentlarning 54 foizi ushbu toifadagi narxlar oʻsishini sezgan. Bu aprel oyidagi 56 foizdan biroz past boʻlsa-da, boshqa barcha tovar va xizmatlardan ancha yuqori.

Ikkinchi oʻringa benzin va yoqilgʻi chiqqan. Ularning qimmatlashishini sezganlar ulushi bir oyda 28 foizdan 31 foizgacha oshgan. Meva-sabzavotlar 29 foiz, elektr energiyasi va tabiiy gaz esa 25 foiz respondent tomonidan qayd etilgan.

Shunday qilib, aholi goʻsht va sut mahsulotlarini amaldagi narxlar oʻsishining asosiy manbasi deb bilayotgan boʻlsa, kelajakdagi inflyatsion xavfni koʻproq kommunal xizmatlar va energiya tariflari bilan bogʻlamoqda.

Daromadi yuqori aholi narxlar tezroq oshishini kutmoqda

Inflyatsion kutilmalar daromad guruhlari boʻyicha ham keskin farq qilgan. Oyiga 30 mln soʻmdan yuqori daromad oluvchi respondentlar kelgusi 12 oylik inflyatsiyani oʻrtacha 13,9 foiz deb baholagan.

Daromadi 15–20 mln soʻm boʻlganlarda kutilma 12,6 foizni, 10–15 mln soʻmlik guruhda 12,2 foizni tashkil qilgan. Daromadi 2 mln soʻmgacha boʻlgan respondentlarda esa koʻrsatkich 8,2 foiz bilan cheklangan.

Shunga oʻxshash holat sezilgan inflyatsiyada ham kuzatilgan. Daromadi 30 mln soʻmdan yuqori boʻlganlar narxlar oʻsishini 13,5 foiz deb baholagan boʻlsa, 2 mln soʻmgacha daromad oluvchilarda bu koʻrsatkich 8 foizni tashkil qilgan.

Bu farq yuqori daromadli respondentlarning isteʼmol savati kengroq ekani, koʻproq turdagi tovar va xizmatlardan foydalanishi hamda narxlar oʻzgarishini turli yoʻnalishlarda sezishi bilan bogʻliq boʻlishi mumkin.

Toshkent aholisi, Jizzax tadbirkorlari eng yuqori inflyatsiyani kutmoqda

Hududlar kesimida aholining eng yuqori inflyatsion kutilmalari Toshkent shahrida qayd etilgan — 12 foiz. Surxondaryoda koʻrsatkich 11,8 foizni, Fargʻonada 11,7 foizni tashkil qilgan.

Eng past kutilmalar Namangan viloyatida kuzatilgan — 8,7 foiz. Andijon va Navoiy viloyatlarida koʻrsatkich 8,8 foizdan shakllangan.

Tadbirkorlar orasida eng yuqori inflyatsion kutilma Jizzax viloyatida — 11,9 foiz. Toshkent shahri va Fargʻona viloyatida koʻrsatkich 11,5 foizdan qayd etilgan. Eng past natija Andijonda kuzatilib, 8,1 foizni tashkil qilgan.

Sohalar boʻyicha qurilish korxonalari narxlar eng tez oshishini kutmoqda — 11,9 foiz. Bu sohaning qurilish materiallari, transport, energiya va ishchi kuchi xarajatlariga bir vaqtning oʻzida bogʻliqligi bilan izohlanishi mumkin. Umumiy ovqatlanish sohasida esa inflyatsion kutilma 8,5 foiz bilan eng past darajada shakllangan.