Bitcoin uchun yangi xavf: kvant kompyuterlar kripto himoyasini buzishi mumkinmi?

Bitcoin atrofidagi xavflar odatda narx, regulyatsiya, birjalar xavfsizligi yoki yirik investorlar harakati bilan bogʻlanadi. Ammo soʻnggi oylarda kripto sanoatida ancha texnik, lekin potensial jihatdan jiddiyroq mavzu koʻtarilmoqda. Kvant kompyuterlar hozirgi kriptografiyani buzishi mumkinmi?

Reuters 8 iyul kuni yozishicha, kripto kompaniyalari kvant kompyuterlar xavfiga qarshi himoya choralarini muhokama qila boshlagan. Gap hozir mavjud kompyuterlar haqida emas, bugungi kvant qurilmalar Bitcoin himoyasini buzishga qodir emas.

Xavotir shundaki, kelajakdagi kuchli kvant kompyuterlar bugun blokcheynlar tayanadigan elliptik egri chiziqli kriptografiyani zaiflashtirishi mumkin. Reuters bu xavfni taxminan $2 trlnlik global kripto bozori uchun muhim risk sifatida tasvirlagan.

Bitcoin xavfi nimada?

Bitcoin egasi aslida tangalarni “saqlamaydi”, balki ularni sarflash huquqini beruvchi xususiy kalitga ega boʻladi. Ommaviy kalit esa xususiy kalitdan matematik yoʻl bilan olinadi. Oddiy kompyuterlar uchun ommaviy kalitdan xususiy kalitni topish amalda imkonsiz. Ammo yetarlicha rivojlangan kvant kompyuter Shor algoritmi orqali bunday masalalarni yecha olishi mumkin.

Xavf ayniqsa ommaviy kaliti allaqachon koʻrinib qolgan manzillarga tegishli. Bitcoin’da ayrim eski formatdagi manzillarda ommaviy kalit boshidan koʻrinadi. Bundan tashqari, foydalanuvchi bitta manzilni qayta-qayta ishlatsa yoki tranzaksiya qilsa, ommaviy kalit blokcheynda paydo boʻladi. Blokcheyn esa ochiq va oʻzgarmas reyestr boʻlgani uchun bunday maʼlumotlar doimiy saqlanadi.

Reuters keltirgan baholashlarga koʻra, Bitcoin aylanmadagi taklifining taxminan 35 foizi kvant hujumiga nisbatan zaif boʻlishi mumkin. Boshqa tadqiqotlarda bu koʻrsatkich 50 foizgacha baholangan. Coinbase Quantum Advisory Council esa 1,7 mln Bitcoin eski P2PK manzillarida joylashganini, manzil qayta ishlatilishini ham hisobga olganda taxminan 7 mln Bitcoin kvant xavfiga ochiq deb qaralayotganini bildirgan.

Bu Bitcoin ertaga buziladi degani emas

Hozircha bunday hujumni amalga oshira oladigan kvant kompyuter mavjud emas. Coinbase ham “kvant kompyuterlar bugun blokcheyn kriptografiyasini buza olmaydi” deb qayd etgan. Muammo vaqt bilan bogʻliq. Bunday texnologiya qachon paydo boʻlishini aniq aytish qiyin, lekin kripto tarmoqlarini yangilash ham bir necha yil talab qilishi mumkin.

Google Quantum AI mart oyida eʼlon qilgan tadqiqotida kelajakdagi kvant kompyuterlar elliptik egri chiziqli kriptografiyani avval oʻylanganidan kamroq resurs bilan buzishi mumkinligini bildirgan. Kompaniya hisob-kitoblariga koʻra, ayrim sharoitlarda bunday vazifa 500 mingdan kam fizik kubitli kvant kompyuterda bir necha daqiqada bajarilishi mumkin. Google bu yoʻnalishda 2029 yilgacha post-kvant kriptografiyaga oʻtish zarurligini ham eslatgan.

Asosiy muammo — texnika emas, boshqaruv

Bitcoin uchun kvant xavfiga qarshi nazariy yechim — post-kvant kriptografiyaga oʻtishdir. AQSh Milliy standartlar va texnologiyalar instituti — NIST 2024 yilda kvant kompyuter hujumlariga chidamli birinchi uchta kriptografik standartni yakunlagan. NIST tashkilotlarni yangi standartlarga imkon qadar erta oʻtishga chaqirgan.

Lekin blokcheynlarda bunday migratsiya oddiy dastur yangilanishidan murakkabroq. Post-kvant raqamli imzolar odatdagi imzolarga qaraganda kattaroq boʻlishi mumkin. Bu tranzaksiyalar hajmi, blok sigʻimi, saqlash xarajatlari va tarmoq oʻtkazuvchanligiga bosim qiladi. Reuters suhbatlashgan mutaxassislar ayniqsa Bitcoin kabi blok hajmi cheklangan tarmoqlarda bu foydalanuvchi tajribasini yomonlashtirishi va xarajatlarni oshirishi mumkinligini aytgan.

Bitcoin markazlashmagan tarmoq boʻlgani uchun “qachon va qanday oʻtish kerak?” degan qaror bitta kompaniya yoki regulyator tomonidan qabul qilinmaydi.

Boshqa blokcheynlar nima qilyapti?

Ethereum Foundation post-kvant xavfsizlik boʻyicha alohida yoʻl xaritasini ishlab chiqmoqda. Ethereum oʻzining asosiy post-kvant infratuzilmasini taxminan 2029 yilgacha tayyorlashni maqsad qilganini bildirgan.

Reuters maʼlumotiga koʻra, hozircha eng yirik 20 blokcheynning hech biri post-kvant imzo algoritmini toʻliq joriy qilmagan. Bu esa kripto sanoatidagi tayyorgarlik hali boshlangʻich bosqichda ekanini koʻrsatadi.

Kvant kompyuterlar Bitcoin uchun darhol xavf tugʻdirmaydi. Bitcoin va boshqa blokcheynlar bugun ishlatayotgan kriptografiya kelajakdagi kuchli kvant kompyuterlar oldida zaiflashishi mumkin. Ayniqsa ommaviy kalitlari ochiq qolgan eski manzillar va qayta ishlatilgan manzillar eng katta xavf zonasida.