Микроқарзни бир неча дақиқада олиш мумкин. Лекин шартномани ўқимаслик қанчага тушади?
Микроқарз олишда фақат фоиз ставкасига қараш етарли эмас. Қўшимча тўловлар картага тушадиган маблағни сезиларли камайтириши мумкин.
Рақобат қўмитаси ўрганган ҳолатда 19,66 млн сўмлик қарзнинг 6 млн сўми оператор ҳақига ушлаб қолинган.
Бундай тўловлар қарз юкига қандай таъсир қилади ва шартномада нималарга эътибор бериш керак?
Микроқарз шартномасидаги сумма билан картага тушадиган маблағ ўртасида катта фарқ бўлиши мумкин. Тўловнинг кечикиши эса қолган қарзни муддатидан олдин қайтариш талабига олиб келади. Рақобат қўмитаси истеъмолчилар мурожаатлари асосида ушбу ҳолатларни таҳлил қилди.
Картага 13,65 млн сўм, шартномада эса 19,66 млн сўм
Қўмита таҳлил қилган шартномалардан бирида микроқарз миқдори 19 млн 656 минг сўм этиб белгиланган. Истеъмолчининг картасига эса 13 млн 650 минг сўм ўтказилган. Қолган 6 млн 6 минг сўм маблағ берилган пайтда оператор ҳақи сифатида автоматик ундирилган.
Оператор ҳақи жами микроқарзнинг 30,6 фоизини, истеъмолчи амалда олган пулнинг эса 44 фоизини ташкил этган. Яъни картага тушган ҳар 1 млн сўм ҳисобига 1,44 млн сўмлик қарз шаклланган.
Истеъмолчи 13,65 млн сўмдан фойдаланган, қайтариш мажбурияти эса 19,66 млн сўм бўйича юзага келган.
Микроқарзнинг ҳақиқий харажати қандай баҳоланади?
Таклифларни солиштирганда фоиз ставкаси билан бирга картага тушадиган маблағ, ушлаб қолинадиган ҳақлар ва жами қайтариладиган суммани ҳисоблаш зарур.
Шартномада “оператор ҳақи”, “комиссия” ёки бошқа хизмат тўлови бўлса, унинг миқдори ва қачон ундирилишини аниқлаштириш керак. Қарз суммасидан олдиндан ушлаб қолинадиган ҳар бир тўлов истеъмолчи фойдаланиши мумкин бўлган маблағни камайтиради.
Битта тўлов кечикса, қолган қарз ҳам талаб қилиниши мумкин
Фуқаролик кодексининг 736-моддасига кўра, қарзни бўлиб-бўлиб қайтариш белгиланган бўлса, навбатдаги тўлов муддати бузилганда қарз берувчи қолган барча суммани тегишли фоизлар билан бирга муддатидан олдин қайтаришни талаб қилишга ҳақли.
Натижада бир неча ойга тақсимланган қарзни бирданига тўлаш зарурати туғилиши мумкин. Шунинг учун кечикиш оқибатларини ҳам шартномани тасдиқлашдан олдин ўрганиш муҳим.
Қарз олишдан олдин нималарни аниқлаштириш керак?
Микроқарз расмийлаштиришдан аввал қуйидагиларга эътибор қаратиш зарур:
- картага амалда тушадиган маблағ;
- фоиз ва бошқа тўловлар билан жами қайтариладиган сумма;
- ойлик тўлов миқдори ва санаси;
- тўлов кечикканда юзага келадиган талаблар ва қўшимча харажатлар.
Қайтариш имкониятини баҳолашда ижара, озиқ-овқат, транспорт ва бошқа қарзлар учун харажатлар ҳам ҳисобга олинади. Микроқарз бўйича ойлик тўловни қоплаш учун ушбу харажатлардан кейин қоладиган маблағ етарли бўлиши керак.
Шартнома ва тўлов жадвали нусхасини сақлаш кейинчалик тўловларни текшириш ёки низони ҳал қилишда аҳамиятли. Истеъмолчилар ҳуқуқлари бузилган ҳолатларда Рақобат қўмитасининг 1159 рақамига мурожаат қилиш мумкин.
